Testy diagnostyczne

Humor z zeszyt├│w

Kontakt

180 lat temu Watykan potępił powstanie listopadowe

PAP | dodane 9 czerwca 2012 (06:55)

 

http://i.wp.pl/a/i/wiadomosci/odsluchaj.png

9 czerwca 1832 r. papie┼╝ Grzegorz XVI og┼éosi┼é encyklik─Ö o pos┼éusze┼ästwie w┼éadzy cywilnej "Cum primum". Skierowane do wszystkich arcybiskupów i biskupów Królestwa Polskiego pismo pot─Öpia┼éo powstanie listopadowe jako bunt podj─Öty przeciwko legalnej w┼éadzy cara.


- Akt "Cum primum" by┼é wymuszony na papiestwie, pot─Öpienie powstania by┼éo jednak ca┼ékowicie ┼Ťwiadome i dobrowolne, wcze┼Ťniej czy pó┼║niej w ówczesnych warunkach nieuniknione - wyja┼Ťnia┼é ks. Mieczys┼éaw ┼╗ywczy┼äski ("Watykan wobec powstania listopadowego").

Stosunek papiestwa do rozpocz─Ötego w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. powstania w Królestwie Polskim by┼é uzale┼╝niony od wp┼éywów, jakie w Watykanie posiadali dwaj polscy zaborcy, Rosja i Austria. Stolica Apostolska zmaga┼éa si─Ö w tym czasie tak┼╝e z problemami wewn─Ötrznymi, gdy┼╝ 30 listopada zmar┼é papie┼╝ Pius VIII.

5 grudnia - za spraw─ů nuncjusza papieskiego w Wiedniu Hugona Spinoli - w Watykanie dowiedziano si─Ö o wybuchu w Polsce "strasznej rewolucji" (ona terribile rivoluzione). Spinola ze smutkiem donosi┼é, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç polskiego duchowie┼ästwa popar┼éa powsta┼äców.

Na rzecz pot─Öpienia przez papiestwo powsta┼äców listopadowych aktywnie dzia┼éa┼é urz─Öduj─ůcy w Rzymie pose┼é rosyjski Grigorij Iwanowicz Gagarin. - Gagarin by┼é na miejscu, mia┼é dost─Öp do podsekretarza stanu i dyplomatów papieskich, dzia┼éa─ç móg┼é zatem swobodnie. Chodzi┼éo o to, aby papie┼╝ nie o┼Ťwiadczy┼é si─Ö na rzecz sprawy polskiej, owszem, by wypowiedzia┼é si─Ö przeciw niej, co ze wzgl─Ödu na katolicki charakter mieszka┼äców Królestwa by┼éoby rz─ůdowi rosyjskiemu bardzo na r─Ök─Ö - wyja┼Ťnia┼é ks. ┼╗ywczy┼äski.

Na audiencjach u nowo obranego 2 lutego 1831 r. papie┼╝a Grzegorza XVI Gagarin mówi┼é, ┼╝e car by┼é gotów wybaczy─ç Polakom niewierno┼Ť─ç, byleby z┼éo┼╝yli bro┼ä. Przekonywa┼é, ┼╝e przywódcy powstania s─ů zafascynowani jakobinizmem francuskim i jawnie antyklerykalni, co wi─Öcej, rebeli─Ö przeciw carowi "niezgodnie ze swym powo┼éaniem" popar┼éo polskie duchowie┼ästwo. - Pragn─Ö tylko upomnienia ogólnego i czysto ojcowskiego - t┼éumaczy┼é.

W Watykanie podejrzewano, ┼╝e powstanie w Polsce by┼éo inspirowane rewolucj─ů belgijsk─ů, która wybuch┼éa 25 wrze┼Ťnia 1830 r. Podobnych rebelii obawiano si─Ö tak┼╝e na Pó┼éwyspie Apeni┼äskim.

Ponaglany przez Gagarina papie┼╝ nie móg┼é si─Ö d┼éugo waha─ç, tym bardziej, ┼╝e Watykan zawsze pot─Öpia┼é powstania przeciw prawowicie panuj─ůcym w┼éadcom. Odmowa podwa┼╝y┼éaby autorytet Grzegorza XVI w Rosji i Austrii. Na zbrojn─ů pomoc tej ostatniej Watykan liczy┼é w zwi─ůzku z obaw─ů przed ruchami rewolucyjnymi we W┼éoszech.

 

Rozpowszechniona w Watykanie nieprawdziwa informacja o masowym udziale polskiego duchowie┼ästwa w postaniu by┼éa tematem papieskiego breve "Impensa charitas", które wydano 15 lutego 1831 r. Grzegorz XVI wzywa┼é w nim polskich biskupów do pos┼éusze┼ästwa wobec legalnej w┼éadzy i przypomina┼é, ┼╝e duchowni nie powinni miesza─ç si─Ö do spraw ┼Ťwieckich, a "zawieruchy zbrojne obce s─ů duchowi ko┼Ťcio┼éa".

Ju┼╝ w lutym 1831 r. nuncjusz Spinola donosi┼é, ┼╝e polski bunt (rivolta Polacca) rych┼éo upadnie. - Spinola bezkrytycznie posy┼éa┼é do Watykanu tylko te wie┼Ťci, które mu podsuwa┼éy urz─Ödowe sfery wiede┼äskie. Tote┼╝ jego doniesienia to litania pora┼╝ek polskich - t┼éumaczy┼é ks. ┼╗ywczy┼äski. W Stolicy Piotrowej z ulg─ů przyj─Öto wiadomo┼Ť─ç o zdobyciu przez Rosjan Warszawy 7 wrze┼Ťnia 1831 r.

Po upadku powstania, 24 lutego 1832 r. car og┼éosi┼é statut organiczny dla Królestwa, który formalnie zast─Öpowa┼é zawieszon─ů wcze┼Ťniej konstytucj─Ö z 1815 r. Na mocy statutu Królestwo wcielono "na zawsze" do Cesarstwa Rosyjskiego, przy czym - aby zdoby─ç sobie zaufanie papie┼╝a - rosyjski w┼éadca obiecywa┼é opiek─Ö nad Ko┼Ťcio┼éem rzymskokatolickim.

Miko┼éajowi I zale┼╝a┼éo na ponownym, bardziej stanowczym pot─Öpieniu niedawnej antyrosyjskiej rebelii przez Watykan. W uj─Öciu cara, powstanie listopadowe zagra┼╝a┼éo staremu porz─ůdkowi na kontynencie europejskim, którego reprezentantem by┼é tak┼╝e papie┼╝. Rosyjski dyplomata Karl Nesselrode przekonywa┼é, ┼╝e dobrobyt kraju zale┼╝y od postawy kleru, ten za┼Ť - w przypadku Królestwa Polskiego - zachowywa┼é si─Ö karygodnie.

Z kolei kanclerz Austrii Klemens von Mettetnich groził, że w przypadku dalszego poparcia polskiego duchowieństwa dla idei rewolucyjnych, car będzie zmuszony poprzeć w Polsce schizmę.

- Wzgl─Ödy polityczne, tzn. wp┼éyw austriacki i rosyjski w Watykanie odegra┼éy tu pierwszorz─Ödn─ů rol─Ö - to prawda, ale chc─ůc wyt┼éumaczy─ç przyczyn─Ö tak szybkiej decyzji papie┼╝a, przypomnie─ç nale┼╝y i to, ┼╝e do pot─Öpienia powstania sk┼éania┼éa Rzym i jego w┼éasna, a dawna ju┼╝ ideologia - t┼éumaczy┼é ks. ┼╗ywczy┼äski.

Projekt encykliki pot─Öpiaj─ůcej polski zryw niepodleg┼éo┼Ťciowy opracowa┼é 21 maja osobi┼Ťcie Grzegorz XVI, po czym przed┼éo┼╝y┼é go pos┼éowi Gagarinowi. Po dokonaniu na jego wniosek poprawek, encyklik─Ö og┼éoszono 9 czerwca.

W zamierzeniu papie┼╝a encyklika "Cum primum" mia┼éa mie─ç charakter teologiczny, a nie polityczny. Papie┼╝ dowodzi┼é w niej m.in. na podstawie tre┼Ťci Biblii, ┼╝e powstanie listopadowe by┼éo buntem przeciw legalnej w┼éadzy, a walcz─ůcy z Rosjanami Polacy - wichrzycielami porz─ůdku publicznego.

"Gdy tylko dosz┼éa do nas wie┼Ť─ç o strasznych kl─Öskach, które w roku ubieg┼éym kwitn─ůce wasze Królestwo nawiedzi┼éy, zaraz obudzi┼éo si─Ö w nas przypuszczenie, ┼╝e one nie sk─ůdin─ůd pochodz─ů, jak od niektórych podst─Öpu i k┼éamstwa sprawców, którzy pod pozorem religii w czasach naszych smutnych przeciwko legalnej ksi─ů┼╝─ůt w┼éadzy g┼éow─Ö podnosz─ůc, ojczyzn─Ö swoj─ů, spod nale┼╝nego pos┼éusze┼ästwa si─Ö wy┼éamuj─ůc─ů, bardzo ci─Ö┼╝k─ů ┼╝a┼éob─ů okryli" - g┼éosi┼éa encyklika.

Papie┼╝ przestrzega┼é przed skutkami dalszego "nielegalnego" dzia┼éania przeciw caratowi. "Wiemy, ┼╝e pos┼éusze┼ästwo, które ze strony ludzi nale┼╝y si─Ö ustanowionym od Pana Boga w┼éadzom, jest prawem bezwzgl─Ödnym, któremu nikt, chyba, gdyby si─Ö zdarzy┼éo, i┼╝ one co┼Ť boskiemu i Ko┼Ťcio┼éa prawu przeciwnego rozkazuj─ů, sprzeciwia─ç si─Ö nie mo┼╝e" - uzasadnia┼é.

Dla Grzegorza XVI w┼éadza monarsza pochodzi┼éa od Boga, dlatego te┼╝ ka┼╝da próba targni─Öcia si─Ö na osob─Ö panuj─ůcego lub porz─ůdek przez niego ustalony by┼éa ci─Ö┼╝kim grzechem. Jak argumentowa┼é, "Ka┼╝da istota - powiada Aposto┼é - wy┼╝szym w┼éadzom winna by─ç podleg┼é─ů. Nie ma bowiem w┼éadzy, jak tylko od Boga, te za┼Ť które s─ů, od Boga ukszta┼étowane s─ů. Dlatego kto w┼éadzy opór stawia, Bo┼╝emu rozkazowi opór stawia".

Zdaniem g┼éowy Ko┼Ťcio┼éa katolickiego Polacy powinni czerpa─ç przyk┼éad z pierwszych chrze┼Ťcijan, którzy, cho─ç czcili Chrystusa, za co grozi┼éy prze┼Ťladowania i ┼Ťmier─ç, byli poddanymi rzymskich cesarzy i faktu tego nie kwestionowali.

Papie┼╝ przytoczy┼é s┼éowa jednego z pierwszych Ojców Ko┼Ťcio┼éa - Tertuliana, który pisa┼é: "Chrze┼Ťcijanin niczyim nie jest wrogiem, tym mniej cesarza, o którym poniewa┼╝ wiemy, ┼╝e od Boga ustanowiony, winien go kocha─ç i szanowa─ç i ┼╝yczy─ç mu zdrowia".

Biskup Rzymu wyrazi┼é tak┼╝e przekonanie, ┼╝e w przypadku skruchy powsta┼äców nie zostan─ů oni ukarani przez ┼éaskawego cara za niewierno┼Ť─ç. Obieca┼é tak┼╝e starania Watykanu na rzecz poszanowania katolicyzmu w Polsce.

Og┼éoszenie encykliki pot─Öpiaj─ůcej powstanie listopadowe przez Grzegorza XVI wywo┼éa┼éo oburzenie emigracji polskiej. Po dzi┼Ť dzie┼ä posta─ç tego papie┼╝a budzi skrajne opinie. Jego przeciwnicy s─ů zdania, ┼╝e negatywny stosunek Grzegorza XVI do powsta┼äców wynika┼é z faktu, ┼╝e Watykan nie przyznawa┼é Polakom prawa do niepodleg┼éej ojczyzny. Inni z kolei argumentuj─ů, ┼╝e papie┼╝ nie posiada┼é rzetelnych informacji na temat ówczesnej sytuacji w Królestwie i dzia┼éa┼é pod presj─ů Rosji i Austrii. Ponadto jako g┼éowa Pa┼ästwa Ko┼Ťcielnego nie móg┼é otwarcie wspiera─ç polskich powsta┼äców, których pos─ůdzano o antyklerykalizm i szerzenie idei rewolucyjnych.

Jak wyja┼Ťnia ks. ┼╗ywczy┼äski, "wzmacnianie w┼éadzy prawos┼éawnego autokraty w katolickiej Polsce nie mog┼éo by─ç celem szczerych ┼╝ycze┼ä ┼╝adnego papie┼╝a, a có┼╝ dopiero g┼é─Öboko religijnego Grzegorza XVI. Ale wypowiedzenie si─Ö szczere Watykanu nie pomog┼éoby sprawie polskiej, sprawie za┼Ť Ko┼Ťcio┼éa mog┼éoby przynie┼Ť─ç szkody nieobliczalne. Po┼Ťwi─Öcono zatem prawa Polaków, sankcjonowano pos┼éusze┼ästwo cesarzowi - w zamian za to chciano jednak ratowa─ç w Polsce katolicyzm".

Wed┼éug niego, papieska encyklika mia┼éa po┼éo┼╝y─ç kres polityce religijnej Rosji w Królestwie, zw┼éaszcza konfiskacie dóbr ko┼Ťcielnych i zamykaniu klasztorów. - Zgoda papie┼╝a na encyklik─Ö czerwcow─ů by┼éa doskona┼é─ů okazj─ů do tego, by t─Ö zmian─Ö od rz─ůdu rosyjskiego uzyska─ç - reasumuje ks. ┼╗ywczy┼äski.