Testy diagnostyczne

Humor z zeszytów

Kontakt

OPIS I ANALIZA

PRZYPADKU ROZPOZNANIA I ROZWIĄZANIA

PROBLEMU EDUKACYJNEGO.

Uczeń uzdolniony i aktywnie działający na rzecz szkoły

1.     Identyfikacja problemu.

    W roku szkolnym 2005/2006 zaczęłam wykładać historię w klasie pierwszej technikum, oddział B. Jako nauczyciel i wychowawca zawsze starałam się jak najlepiej poznać swoich nowych uczniów. Na początku roku szkolnego zwykle rozmawiam z młodzieżą na temat ich zainteresowań, zdolności, pierwszych wrażeń po zetknięciu z nową szkołą i oczekiwań, jakie z nią wiążą. Uczniowie na początku zwykle są nieco onieśmieleni i nie bardzo garną się do odpowiedzi.

    Moją szczególną uwagę zwróciła jedna uczennica. Była najbardziej aktywna spośród wszystkich uczniów.

Od początku pracy z tą klasą uczennica objawiała duże możliwości intelektualne oraz ogromny twórczy potencjał. Żywo reagowała na moje propozycje, brała aktywny udział we wszystkich działaniach edukacyjnych.

    Zauważyłam w ciągu pierwszego semestru, że uczennica szczególnie interesuje się historią sztuki. Lekcje historii dają dużo okazji do rozszerzenia wiedzy w tym zakresie. Na zajęciach lekcyjnych poświęconych architekturze i sztuce starożytnej Grecji i Rzymu uczennica była w swoim żywiole. Miała sporą wiedzę, sama zgłaszała gotowość do przygotowania dodatkowych prac, na przykład referatów, tablic ze zdjęciami czy reprodukcjami najbardziej znanych dzieł architektury, rzeźby i malarstwa. Dzieliła się z kolegami z klasy swoją intelektualną pasją, prezentując efekty swej pracy, co bardzo urozmaicało lekcje, zwiększało ich efektywność i podnosiło zainteresowanie uczniów.

    Uczennica chętnie opowiedziała mi o swoich zainteresowaniach. Okazało się, że posiada też różnorodne uzdolnienia, które rozwija już od wczesnych klas szkoły podstawowej.  Z tego powodu postanowiłam bliżej przyjrzeć się uczennicy, dowiedzieć się o niej jak najwięcej.

    2.Geneza i dynamika zjawiska.         

     Na podstawie własnych obserwacji zauważyłam, że uczennica była zawsze przygotowana do lekcji, bardzo często przekraczała wymagania, szukając dopełniających wiadomości poza podręcznikiem szkolnym. Pojmowała łatwo, bez wysiłku nowy zakres materiału. Z rozmowy przeprowadzonej z uczennicą, dowiedziałam się, że wykonywanie zadań nie zajmuje jej zbyt dużo czasu i tym samym ma go więcej na rozwijanie swych zainteresowań i zdolności.

    W czasie lekcji uczennica często zadawała mi wiele dodatkowych pytań dotyczących tematu. Była zawsze skupiona i bardzo aktywna. Bardzo chętnie podejmowała się dodatkowych prac, na przykład zadań na ocenę celującą. Jak zauważyłam, dziewczyna była bardzo aktywna na terenie klasy i szkoły. Jej zachowanie nigdy nie budziło zastrzeżeń. Inteligencja dziewczynki zbiegała się z ogromną kulturą osobistą, zarówno w stosunku do nauczycieli, jak i rówieśników. W kolejnych klasach technikum uczennica wykazywała nadal ogromne zainteresowanie nauką. Bardzo chętnie pomagała słabszym kolegom w nauce i była lubiana w klasie. Była solidna, obowiązkowa i ambitna.

    Z rozmów na temat jej zainteresowań i zdolności, które z nią przeprowadziłam wyłonił mi się obraz wszechstronnie uzdolnionej artystycznie dziewczyny. Po pierwsze dowiedziałam się, że od początku szkoły podstawowej przejawiała talenty muzyczne i wokalne. Śpiewała w scholi kościelnej, a na terenie szkoły - najpierw podstawowej, a potem w gimnazjum - w szkolnym chórze. Za swój sukces uważa występ w telewizyjnym programie dla dzieci „Ziarno’, w którym także śpiewała. Świetnie gra na gitarze.

    Obok muzyki jej pasją jest historia sztuki, co szybko zauważyłam, bo uwidoczniło się już na początku nauczania historii w jej klasie. Kilka lat temu zainteresowała się projektowaniem form przemysłowych i projektowaniem ubioru, stąd wybór naszej szkoły nie był przypadkiem. Cały czas samodzielnie zgłębia tajniki projektowania, szczególnie mebli drewnianych, obudowy samochodów i ubiorów. Z pasją fotografuje. Wybór jej dalszej drogi życiowej, po zdaniu matury w naszej szkole, ściśle wiążę się z tymi zainteresowaniami. W przyszłości zamierza poświęcić się studiom na Akademii Sztuk Pięknych na Wydziale Form Przemysłowych, albo na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Historii Sztuki.

    Uczennica po rozpoczęciu nauki w naszej szkole zaczęła udzielać się na różnych polach na terenie szkoły. Już od pierwszej klasy technikum działała aktywnie w Samorządzie Szkolnym oraz w Szkolnym Klubie Europejskim. Z ochotą zgodziła się już w pierwszej klasie na udział w szkolnych akademiach rocznicowych, które przygotowuję. Zaczęłam ją postrzegać jako uczennicę, której rozliczne pasje i zamiłowania oraz uzdolnienia należy pielęgnować i czuwać nad ich rozwojem.

    3.Znaczenie problemu

     Rozpoznawanie uczniów zdolnych wynika z potrzeby pogłębiania i dopełniania wiedzy o drugim człowieku, zwłaszcza o człowieku, na którego mamy wpływać wychowawczo. Należy jednak pamiętać, że nauczanie zawsze powinno zmierzać do maksymalnego rozwoju każdego ucznia.

    W definicji Hildretha zawarto pięć cech, które kreślą sylwetkę ucznia zdolnego:

·        Przewyższa on swoich rówieśników uzdolnieniami innymi niż czysto fizyczne,

·        Legitymuje się niezbędnymi możliwościami intelektualnymi i osiąga wysokie rezultaty w nauce,

·        Jego nieprzeciętne uzdolnienia mogą być ogólne lub specjalne,

·        Uzdolnienia, którymi przewyższa rówieśników, pozwalają przewidywać osiągnięcia, wysoko cenione społecznie.

    Uzdolnionymi uczniami nazywamy tych, którzy, poza wysoką inteligencją ogólną, wyróżniają się w karierze szkolnej możliwością osiągnięć twórczych w jakiejkolwiek dziedzinie społecznie użytecznej (udział w konkursach, olimpiadach). Wyróżniają się ponadto twórczą wyobraźnią, łatwością uczenia się, szerokimi zainteresowaniami, siłą motywacji oraz dużą dozą samokrytycyzmu i pracowitością. Występują u nich takie właściwości jak: stanowczość, skłonność do dominacji, inicjatywa, zapał do pracy, wewnętrzne zdyscyplinowanie, energia, witalność, entuzjazm, wytrwałość intelektualna.

    Uczniowie zdolni wcześnie zaczynają myśleć logicznie, szybciej od innych dzieci wznoszą się nad poziom abstrakcyjnego myślenia, łatwiej przyswajają sobie wiedzę. Tacy uczniowie są również bardzo czynni w zajęciach pozalekcyjnych i pozaszkolnych, spełniają różne funkcje w samorządzie klasowym. Wielu z nich odznacza się skłonnością do dominacji, toteż                                  z powodzeniem kierują różnymi zespołami. Mają dużo pomysłów w zaprojektowaniu, na przykład inscenizacji, dekoracji.

    Pomimo tego, że przewyższają swoich rówieśników inteligencją i mogą być zagrożeniem na polu intelektualnym, cieszą się sympatią rówieśników. Kolegę zdolnego każdy chętnie przyjmie jako sąsiada, bo można go o różne sprawy szkolne zapytać, a także uzyskać pomoc. Uczniowie tacy unikają konfliktów z rówieśnikami, dzięki zrównoważeniu emocjonalnemu, jakie ich cechuje. Potrafią się zdobyć na wysoką tolerancję frustracyjną. Mimo dobrych stosunków koleżeńskich, przyjaźnie dzieci zdolnych powstają na nieco odmiennych zasadach: na ogół to nie one szukają kontaktów, raczej koledzy się do nich zbliżają.

    Rozwój uzdolnień młodzieży pobudzają umiarkowana swoboda, stawianie wysokich wymagań, udział w konkursach, na przykład literackich czy artystycznych, ukazywanie trudności, częsty kontakt osobisty z nauczycielem. Jeśli w danej klasie są uczniowie zdolni, nauczyciel powinien zaplanować dla nich dodatkowe zadania, ponieważ pracują oni szybciej, z reguły wcześniej kończą pracę i nie mogą pozostać bezczynni podczas końcowej części lekcji. Powinni otrzymywać zadania trudniejsze od pozostałych. Indywidualizacja nie powinna się ograniczać do zajęć lekcyjnych. Należy ją stosować w pracach domowych i zajęciach pozalekcyjnych.

    O powodzeniu ucznia w ogóle, a w szczególności wybitnie uzdolnionego, decyduje nie tylko jego wysoka inteligencja, lecz także właściwie zorganizowany system dydaktyczno-wychowawczy oraz splot czynników tkwiących w środowisku rodzinnym. Uważa się, że bogata i różnorodna stymulacja we wczesnym dzieciństwie ma wpływ na rozwój uzdolnień dzieci. Są one zazwyczaj wychowywane w przyjaznej atmosferze, otaczane miłością najbliższych, życzliwością. Rodzice interesują się nauką dzieci i starają się pobudzać ich zainteresowania intelektualne oraz wytwarzają korzystną dla uczenia się motywację.

    Dzieci zdolne i aktywne trzeba umiejętnie zainspirować i kierować ich samodzielną pracą, pozytywnie wykorzystując energię cechującą większość młodych ludzi. Dobór form tej pracy powinien być różnorodny i wynikający z zainteresowań uczniów. Ważną rolę odgrywa przy tym współpraca z innymi nauczycielami i dyrekcją szkoły, a także rodzicami podopiecznych, gdyż dzieciom nastoletnim tak samo potrzebna jest uwaga i zainteresowanie bliskich dorosłych, jak i dzieciom młodszym.

   Stwarzanie uczniom możliwości rozwijania własnych zainteresowań, nauka i kształcenie nowych umiejętności to zadania każdej szkoły. Formy pracy, ukierunkowane na rozwój twórczego potencjału uczniów pomagają realizować również cele wychowawcze, indywidualizować pracę z uczniem, wzmacniać jego poczucie własnej wartości, uczyć samokształcenia. Pomagają kształtować wszechstronnego, odpowiedzialnego człowieka, dbającego o rozwój własny, dobrze przystosowanego do funkcjonowania we współczesnym świecie. 

4.Prognoza

    A. Prognoza negatywna

    Zaniechanie pracy nauczyciela z uczniem zdolnym będzie miało niekorzystny wpływ na jego rozwój intelektualny.

    Brak zainteresowania ze strony nauczyciela, który wskazywał mu dalsze możliwości rozwijania zdolności oraz brak ciągłej motywacji może doprowadzić do:

·        Zniechęcenia i frustracji uczennicy;

·        Uczennica może dojść do przekonania, że nie jest już warta zainteresowania, nie warto jej poświęcać czasu, ponieważ nie podoła stawianym jej zadaniom;

·        Przestanie pogłębiać wiedzę, bo stwierdzi, że przecież i tak nikt się nią i jej zainteresowaniami nie interesuje;

·        Przestanie pogłębiać wiedzę, bo stwierdzi, że jej zdolności i umiejętności są w szkole nieprzydatne;

·        W końcu przestanie się uczyć - zaczną pogłębiać się jej zaległości w nauce, co spowoduje problemy z uzyskaniem promocji do następnej klasy i z ukończeniem szkoły;

·        Możliwości poszukiwania nieodpowiedniego, ale takiego towarzystwa, u którego znajdzie akceptację, której tak bardzo potrzebuje;

·        W najgorszym przypadku (a znane są takie w literaturze), aby się dowartościować, sięgnie po narkotyki.

    B. Prognoza pozytywna

    Wsparcie i ciągłe zainteresowanie uczennicy, wskazywanie jej nowych dróg samokształcenia, motywowanie do pogłębiania wiedzy i umiejętności, spowoduje:

·        Maksymalny rozwój uczennicy;

·        Ukończenie przez uczennicę szkoły z wyróżnieniem, albo z maksymalnie wysokim wynikiem;

·        Kontynuację nauki w wymarzonej szkole wyższej;

·        W przyszłości zdobycie przez nią satysfakcjonującej pracy i odniesienie sukcesów zawodowych;

·        Ponieważ uczennica będzie szczęśliwa, będzie mogła uszczęśliwiać innych;

·        Korzyści dla szkoły i jej promocja wynikające z udziału uczennicy w konkursach;

·        „Zarażenie” swoim zaangażowaniem i pasją koleżanek i kolegów innych klas, którzy będą chcieli prezentować swoje dokonania;

·        Szkoła zacznie jawić się nie tylko jako miejsce zdobywania wiedzy, ale też miejsce, które sprzyja ekspresji własnej osobowości i rozwijaniu uzdolnień artystycznych.

    5.Propozycje oddziaływań.

    W pracy z uczennicą uznałam za celowe:

-         Wyrabiać umiejętność samokształcenia,

-         Motywować do samodzielnej pracy,

-         Rozwijać możliwości twórcze,

-         Motywować do uczestnictwa w konkursach przedmiotowych i artystycznych,

-         Motywować do uczestnictwa w uroczystościach i imprezach szkolnych;

-         Motywować do ciągłego samokształcenia poprzez stawianie nowych zadań,

-         Ośmielać do prezentacji własnych dokonań i zdolności;

-         Ciągle interesować się postępami uczennicy,

-         Pomagać w rozwiązywaniu nurtujących problemów,

-         Pomagać w poszukiwaniu wiedzy.

    W realizacji powyższych celów uznałam za niezbędne:

·        Objęcie uczennicy indywidualną opieką;

·        Włączenie uczennicy do uczestnictwa w zajęciach fakultatywnych z historii przeznaczonych dla maturzystów przygotowujących się do egzaminu maturalnego z historii;

·        Włączenie uczennicy do uczestnictwa w zajęciach Szkolnego Klubu Europejskiego, którego jestem opiekunem;

·        Włączenie uczennicy do uczestnictwa w uroczystościach i imprezach szkolnych, które rokrocznie przygotowuję – akademiach rocznicowych i Dniu Europejskim;

·        Wskazywanie dróg samokształcenia;

·        Wskazywanie odpowiedniej literatury we współpracy z bibliotekarką szkolną.

    6.Wdrażanie i efekty oddziaływań.

     Artystyczne dokonania uczennicy starałam się nie tylko dostrzegać, ale i upowszechniać. Dobrym momentem do ujawnienia jej talentów muzycznych były coroczne szkolne akademie patriotyczne z okazji Narodowego Święta Niepodległości poświęcone rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę w dniu 11 listopada 1918 roku czy też uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Uczennica od trzech lat jest systematycznie przeze mnie angażowana do samodzielnego wykonania pieśni patriotycznych. Zachęcona w pierwszym roku pozytywnym przyjęciem swojego występu zarówno ze strony uczniów, jak i nauczycieli, uświetniła także kolejne akademie. Jej brawurowe występy podnoszą poziom uroczystości, a szkoła postrzegana jest jako placówka, która docenia twórcze ambicje uczniów, daje im podstawy wiary w siebie i poparcie, co na pewno zaprocentuje w ich przyszłym życiu.

    Motywuję uczennicę do angażowania się w życie szkoły. Uczennica szczególnie aktywnie pracuje w Samorządzie Szkolnym, angażując się we wszystkie przedsięwzięcia Samorządu. W obecnym roku szkolnym pełni funkcję Zastępcy Przewodniczącego Samorządu Szkolnego. Zaproponowałam jej także wstąpienie do Szkolnego Klubu Europejskiego. Uczennica chętnie się zgodziła. Uczestniczy systematycznie w pracach Klubu, który prowadzę od dwóch lat. Sama zaproponowała wiele rozwiązań organizacyjnych, wychodziła z wieloma inicjatywami. To ona włożyła najwięcej pracy w projekt Klubu po hasłem: „Lekcje europejskie” przeznaczony dla uczniów naszej szkoły. Celem cyklu była prezentacja wybranych krajów Unii Europejskiej, w których ostatnio nasi rodacy znajdują zatrudnienie, a nieraz decydują się zamieszkać w nich na stałe i kraje te stają się dla nich drugą ojczyzną. Przedsięwzięcie zrealizowane zostało metodą projektu. Cykl dwu lekcji europejskich pod hasłem „Irlandia – zielona wyspa” zrealizowany został w miesiącu marcu 2007 roku, a uczestniczyła w nim młodzież klas drugich i trzecich liceum profilowanego i technikum. Lekcje prowadzone były przez uczennicę - przy moim wsparciu i po konsultacjach ze mną. Uczennica sama przygotowała niezbędne pomoce dydaktyczne, wykonała plakaty i rekwizyty promując na forum szkolnym swoje talenty artystyczne. Dowiodła równocześnie swojej obowiązkowości i sumienności. Miała również duży wkład w organizację Dnia Europejskiego w szkole w 2007 i 2008 roku. Sama proponowała bardzo wiele rozwiązań scenograficznych i wykonywała dekoracje do sali gimnastycznej. Uczestniczyła w przygotowaniu scenariuszy tych imprez.

     Wdrażałam ją również do udziału w konkursach szkolnych, czy też zewnętrznych, by bardziej rozwijała swój twórczy talent. Zdobyła wyróżnienie w ogólnoszkolnym konkursie na najlepszy projekt ubioru. Brała udział pod moją opieką w konkursach europejskich. Pierwszy przeznaczony dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych organizowany był przez Reprezentację Komisji Europejskiej w Polsce pod hasłem: ”Co zmieniło się w Twoim życiu dzięki funduszom unijnym?” Do prezentacji pisemnej należało dołączyć zdjęcia i tu uczennica mogła popisać się swoją pasją fotograficzną. Drugi organizowany dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych przez Biuro Poselskie Posła do Parlamentu Europejskiego dr Zbigniewa Kuźmiuka w Radomiu dotyczył wiedzy o Unii Europejskiej. Uczniowie biorący udział w konkursie musieli samodzielnie przygotować krótki esej lub prezentację multimedialną na dowolny temat związany z Unią Europejską. Temat i sposób jego prezentacji wybierał sam uczestnik. Główną nagrodą dla laureata był wyjazd do Brukseli na koszt organizatora konkursu. Praca dotycząca miejsca i roli województwa mazowieckiego w strukturach europejskich spodobała się i w nagrodę uczennica odbyła 5-dniową wycieczkę do Brukseli w dniach 23-27 maja 2008 roku. W programie wycieczki było zwiedzanie miasta i okolic m.in. Brugii oraz instytucji europejskich. Z wycieczki uczennica przywiozła masę zdjęć, które złożyły się na udany reportaż i zaprezentowane zostały przez nią na forum szkoły na początku czerwca.

    W odniesieniu do jej zainteresowań historią sztuki zaproponowałam uczennicy uczestnictwo w zajęciach fakultatywnych z historii, które prowadzę rokrocznie dla uczniów klas maturalnych. Wiem, że planuje zdawać na egzaminie maturalnym również historię sztuki. Na zajęciach stosuję indywidualizację pracy z uczennicą. Dobieram jej odpowiednie zestawy ćwiczeń i zadań maturalnych z zakresu historii sztuki. Proponuję odpowiednią literaturę poszerzającą wiadomości podręcznikowe. Udział w zajęciach pozwala jej na wzbogacanie wiedzy o dziejach sztuki i doskonalenie umiejętności rozpoznawania stylów w sztuce oraz wybitnych dzieł i twórców  na przestrzeni epok. Pod moim kierunkiem uczennica wykonuje dodatkowe zadania znacznie wykraczające poza poziom podstawowy.

    Z rozmów przeprowadzonych z uczennicą wiem, że wybór jej dalszej drogi życiowej, po zdaniu matury w naszej szkole, ściśle wiążę się z jej uzdolnieniami i zainteresowaniami. W przyszłości zamierza poświęcić się studiom na Akademii Sztuk Pięknych na Wydziale Form Przemysłowych, albo na Uniwersytecie Jagiellońskim na Wydziale Historii Sztuki. Myślę, że jest na dobrej drodze, aby zrealizować to marzenie. Życzę jej tego, ponieważ bardzo ambitnie realizuje swoje plany. Przy tym nie sprawia żadnych problemów wychowawczych. Jest lubiana wśród rówieśników, chętnie pomaga słabszym kolegom w nauce, znajduje czas na spotkania z przyjaciółmi. Rówieśnicy liczą się z jej opinią, szanują ją.

    Bardzo się cieszę, że mogę jej pomóc w rozwoju promocji uzdolnień i mam nadzieję, że osiągnie w życiu to, do czego dąży i co z uporem realizuje.

    Literatura:

    1. Bandura Ludwik,: Uczniowie zdolni i kierowanie ich kształceniem. Warszawa 1980.

    2. Borzym Irena, Uczniowie zdolni. Psychologiczne i społeczne determinanty osiągnięć szkolnych, PWN, Warszawa 1979.

    3.  Eby Judy, Smutny John, Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa 1998.

    4.  Gondzik Erwin: Kariery szkolne uczniów zdolnych. Warszawa 1980.

    5. Kompetencje zawodowe nauczycieli w pracy z uczniami zdolnymi, „Poszukiwania. Poradnik Edukacyjny” wyd. ODN Warszawa, nr 2/2001.

    6.  Lewowicki Tadeusz: Psychologiczne różnice intelektualne a osiągnięcia uczniów. Warszawa 1977.

    7.  Lewowicki Tadeusz: Kształcenie uczniów zdolnych. Warszawa 1986.

    8.  Nęcka Edward: Inteligencja. Gdańsk 2003.

    9.  Nęcka Edward: Pobudzanie intelektu. Kraków 2000.

    10.Sękowski Andrzej: Osiągnięcia uczniów zdolnych. Lublin 2000.

    11.Strelau Jerzy: Inteligencja człowieka. Warszawa 1997