Testy diagnostyczne

Humor z zeszytów

Kontakt

 

Choroby naszych przodków

      Podczas mojego niedawnego pobytu wakacyjnego nad morzem nie omieszkałam odwiedzić placówek muzealnych na terenie Gdańska. W Muzeum Archeologicznym, przy ul Mariackiej zbiory rzeczywiście są imponujące. O ile wiele rzeczy nie było dla mnie – adeptki historii – specjalną nowością, o tyle prezentacja muzealna dotycząca schorzeń ludności prahistorycznej na ziemiach polskich przykuła mą uwagę podwójnie. W klasycznych podręcznikach szkolnych, a nawet studenckich skryptach, które niegdyś z zapałem analizowałam, na próżno szukać bowiem takich informacji.

      I rzeczywiście ta niezwykła wystawa jest jedyną w Polsce tego typu prezentacją. Autorka wystawy - prof. dr hab. Judyta Gładykowska- Rzeczycka (ur.1928) jest nestorką polskiej paleopatologii i wybitną specjalistką w tej dziedzinie. Paleopatologia jest dziedziną wiedzy, która zajmuje się badaniem kondycji zdrowotnej pokoleń żyjących w odległych wiekach. W oparciu o dodatkową wiedzę z innych dziedzin np. archeologii, antropologii, medycyny, paleopatologia odtwarza historię chorób. Dąży do ustalenia kolebki - czyli miejsca narodzin poszczególnych schorzeń, dróg ich rozprzestrzeniania się, zasięgu występowania, dynamiki rozwoju i stopnia wpływu chorób na życie całych społeczeństw jak i poszczególnych jednostek.


     Pokazane na wystawie eksponaty, które przedstawiają różne odmiany i zmiany chorobowe, pochodzą z cmentarzysk młodszej epoki kamienia, czyli neolitu, z okresu wpływów rzymskich i ze średniowiecza. Umieszczone są na dwóch piętrach, wraz ze stałą wystawą pradziejową. Zbiory wystawy są pokłosiem badań autorki dokonywanych na terenie Pomorza i Wielkopolski polegających na analizie antropologicznej materiałów kostnych znajdowanych na tamtejszych prahistorycznych i wczesnośredniowiecznych cmentarzyskach szkieletowych i ciałopalnych. Badania koncentrowały się na analizie zmian chorobowych, zwyrodnieniowych, zapalnych i infekcyjnych oraz wywołanych przez urazy widocznych na szczątkach kostnych. Obejmowały one m.in.

1.Wyrośla kostne z prehistorycznego cmentarzyska dawnej ludności Pruszcza Gdańskiego;

2.Materiały kostne z cmentarzyska wczesnośredniowiecznego w Młodzikowie (powiat  Środa);

3.  Materiał kostny z cmentarzyska ciałopalnego ludności kultury pomorskiej z okresu lateńskiego (V-II w. p.n.e.) ze Starych Polaszek (powiat Kościerzyna);

4.  Materiały kostne z grobów odkrytych w Miłoszowie i Niepoczołowicach w powiecie wejherowskim;

5.    Czaszkę z wczesnego okresu żelaza ze Słupicy;

6.Materiały kostne z wczesnohistorycznego  cmentarzyska szkieletowego w Młodzikowie (powiat Środa);

7.    Szkielet wojownika z Międzyrzecza;

8. Materiały kostne z grobów ciałopalnych z Luzina (powiat Wejherowo)

9.    Ciałopalne szczątki kostne ludzkie  z kurhanów kultury łużyckiej w Siemierowicach (gmina Cewice.);

10. Przepalone szczątki kostne z Sychowa (gmina Luzino).

    Okazuje się, że ludzki materiał szkieletowy pozyskany z grobów daje możliwość przeprowadzenia specjalistycznych analiz, które poszerzają naszą wiedzę o zmarłych, ich wyglądzie, budowie ciała, warunkach bytowania, diecie, przebytych lub trapiących ich chorobach, jak i ostatecznie o przyczynach ich śmierci. Wyniki szczegółowych badań antropologicznych, pozwalają współcześnie ocenić kondycję osobnika pochowanego na badanym cmentarzysku. Dokładna analiza paleopatologiczna szkieletu mówi nam o stanie zdrowia zmarłego. Na materiale szkieletowym możemy odczytać choroby, które miały przebieg długotrwały albo zadziałały tak gwałtownie, że doprowadziły do zmian kostnych czytelnych do dziś. Identyfikacja chorób na pradziejowym, ludzkim materiale szkieletowym (rzadziej ciałopalnym), możliwa jest tylko dzięki zespołowej pracy przedstawicieli wielu dyscyplin. Olbrzymią pomoc dają nowoczesne techniki radiologiczne i tomokomputerowe.

    Żyjąc w środowisku naturalnym, w świecie przyrody i będąc z nią w bezpośrednim kontakcie, człowiek prahistoryczny bez przerwy narażony był na rozmaite zakażenia i choroby wynikające z sąsiedztwa zwierząt, ale także odpadków i nieczystości wytwarzanych przez zwierzęta i siebie samego. Stąd też bez wątpienia dość często dochodziło do różnorodnych zakażeń, a rozmaite choroby często wywoływane były przez pasożyty, jakie z łatwością dostawały się do ludzkiego organizmu. Od wieków – pomimo systematycznego postępu medycyny i techniki - jedno pozostaje niezmienne. Nadal jesteśmy śmiertelni, a niezależnie od wieku, płci, czy statusu majątkowego, a także pozycji społecznej, każdego z nas dotykają rozmaite dolegliwości i schorzenia określane powszechnie jako choroby. Badania prof. Gładykowskiej - Rzeczyckiej wskazują na wiele chorób, z którymi ludzkość zmaga się już od swojego zarania. Gruźlica, gruźlica kostno-stawowa, kiła, kiła wrodzona, trąd, syfilis, ropne zapalenia kości i okostnej, urazy i deformacje, a nawet nowotwory to niektóre z nich.

     Wystawę wzbogacają plansze, które pozwalają ogólnie zorientować się w historii chorób, w ich występowaniu na całym świecie na przestrzeni wieków. Z wystawy można wywnioskować, że np. częstość zmian rozwojowych jak i zapalnych, zwłaszcza swoistych, na przestrzeni wieków wzrastała i że stopniowo choroby stawały się coraz bardziej zróżnicowane. To znaczy pojawiały się nowe choroby, zwłaszcza zakaźne, oraz choroby z niedoboru (anemia, krzywica ).

    Niezwykła wystawa jest szczególnie godna polecenia dla pasjonatów archeologii, historii czy medycyny i wszystkich, którzy chętni są do wzbogacenia swej wiedzy o życiu i bolączkach naszych przodków. Gorąco polecam!

Poniżej znajduje się link do strony Muzeum Archeologicznego w Gdańsku opisujący tę wystawę.

http://www.archeologia.pl/index.php?n=5&m=2